الفبای زبان روسی

الفبای زبان روسی دارای تاریخ نسبتا پیچیده ای می باشد. در اکثر منابع زمان به وجود آمدن این الفبا قرن 9 میلادی ذکر شده و کل تاریخ الفبای روسی را وابسته به تاریخ الفبای سیریلیک (آزبوکا) می دانند. متاسفانه هیچ مدرکی از زمان قبل از به وجود آمدن خط سیریلیک از تاریخدانان و زبان شناسان به جای نمانده است اما در چند سفر نامه مربوط به آن زمان گفته می شود که قوم اسلاو (روس ها، بلغار ها و اقوام اسلاوی دیگر) و قوم خزر (اقوامی که در شمال دریای خزر ساکن بودند) دارای زبان نوشتاری (الفبا به معنی معاصر، نه پیکتوگرام ) نیز بودند.

در زبان شناسی کلاسیک فعالان کلیسای ارتودوکس، نویسندگان و تاریخ شناسان امپراتوری روم شرقی، سیریل و متودیوس را پدران خط سیریلیک و همچنین الفبای روسی می نامند. البته سیریل مقدس هم به دلیل ماموریت از طرف کلیسا بزرگ امپراتوری روم شرقی با هدف ترویج مسیحیت در اقوام اسلاوی با توجه به شناختی از باورها و تصورات این اقوام خطی به نام گلاگولیتی را به وجود می آورد. البته ناگفته نماند که در بعضی از متون زبان شناسی گفته می شود که سیریل مقدس این الفبا را نساخته بود بلکه فقط برای ترجمه متون مذهبی و ادبی خود و ترویج آنها بین مردم اسلاو استفاده می کرد. اگر به ظاهر این خط بپردازیم بعضی از زبان شناسان گمان می کنند که این نوع نوشتار بر اساس پیکتوگرافی اقوام اسلاو باستان به وجود آمده و با این که این الفبا مجموعه ثابتی از حروف می باشد، شکل حروف آن هنوز هم مشخصات پیکتوگرافی دارد. در کلیسا های قدیمی، ترجمه های انجیل و همچنین بازمانده های مکاتبات نوشتاری که تا به حال به جای مانده اند اثار خط گلاگولیتسا در بلغارستان، روسیه، اوکراین، صربستان و مقدونی پیدا می شود.

الفبای گلاگلیتسا

در واقع خط گلاگولیتسا و الفبای سیریلیک دو ورژن نوشتاری زبان اسلاوی باستان می باشند. سیریل مقدس و برادر ایشان متودیوس مقدس عمر خود را نه فقط در راه ترویج مسیحیت بلکه ترویج سواد نوشتاری اقوام اسلاو تقدیم کردند. ناگفته نماند که زبان سیریلیک و خط سیریلیک توسط مذهب شناسان در زمینه مسیحیت و جهت تحصیلات مذهبی بین کشیش ها ارتودوکس مورد استفاده می باشد. دلیل اصلی برای یادگیری این زبان قدیمی متون متعددی مربوط به پایه های دینی می باشند که دقیقا به زبان سیریلیک یا اسلاو باستان به عصر ما رسیده اند. الفبای سیریلیک در طول زمان تغییرات فراوانی داشته است و در حال حاضر این الفبا پایه 108 زبان زنده دنیا می باشد که اکثر این زبان ها زبانهای اسلاوی می باشند، از جمله زبان غنی روسی. قبل از اینکه به بررسی الفبای معاصر زبان روسی بپردازیم نیم نگاهی به ظاهر خط یا الفبای سیریلیک داشته باشید.

الفبای سیریلیک

تا قرن 18 میلادی زبان روسی نوشتاری به دو شکل، همان زبان اسلاوی باستان در متون مذهبی و یا زبان نوشتاری با الفبای لاتینی رایج بود. زمانی که تزار پتر یکم به حکومت رسید وضع کاملا تغییر یافت. پتر یکم انسان بسیار با سواد، دنیا دیده اما همزمان بسیار وطن پرست بود. ایشان هدف باز کردن 'پنجره' فرهنگی، تجاری و صنعتی به اروپا را داشتند. بنا براین جز اولین احکام ایشان پیدا کردن روش یکپارچه سازی در زمینه الفبای زبان روسی بود. به همین دلیل از سال 1708 میلادی عصر جدیدی در زبان شناسی روسی با پیدایش 'فونت عمومی' یا الفبای معاصر زبان روسی شروع شد. هدف اصلی این اقدام، تسهیل کردن الفبای سیریلیک و جذب بخش تحصیل کرده و هنرمند امپراتوری روسیه به سمت الفبای زبان روسی و زبان روسی نوشتاری در کل جهت نامه نگاری و نوشتن اثار ادبیاتی آنها بوده است. بعد از رفورم پتر یکم دنیا شاهد پیشرفت و شکوفایی ادبیات زبان روسی شده است، اثار تولستوی، پوشکین، لرمونتوو، چخوف و دیگر نویسندگان و شاعران معروف روسی با بکار گیری از این الفبا نوشته شدند.

اما بعد از برکناری سلطنت در روسیه و تبدیل امپراتوری روسیه به جمهوری مردم سالاری روسیه باز هم نیاز به موج جدیدی از تسهیلات به وجود آمد. سواد آموزی برای تک تک افراد همگانی شده بود چون که بعد از اعدام ها و مهاجرت اکثر الیت روسیه، رژیم جدید نیاز به افراد تحصیل کرده داشت و داشتن سواد در شروع عصر مسابقه تسلیحاتی حیاتی بود. مدارس در تک تک روستاهای شوروی باز می شدند و نیاز بود به این که کل کشور جدید به یک زبان بنویسند و این زبان هر چه بیشترباید به مردم عادی نزدیک باشد. بعد از رفورم پتر یکم الفبای زبان روسی هنوز دارای حروفی بود که همدیگر را تکرار می کردند و همچنین بعضی از حروف در شرایط مختلف تلفظ متفاوتی داشتند. بنا براین قرار بر آن شد که حروف مکرر از الفبا برداشته شوند و بین حروف مخصوصی که جهت جدا کردن یا وصل کردن واژه ها استفاده می شدند، فقط «ъ» ('یر' یا 'علامت جدا کننده سفت' که قبلا هم صدا دار بوده در الفبای معاصر حکم علامت جدا کننده وسط واژه را دارد) و «ь» (علامت جدا کننده نرم / علامت نرم کننده) به جا مانده اند. جمعا چهار حرف حذف شدند.

بعد از این موج جدید تسهیلات ، بسیاری از موسسات علمی و روزنامه ها مقاومت می کردند اما اولین روزنامه ای که شروع به چاپ مقاله به الفبای جدید کرد، روزنامه 'پراودا' (راستگویی) بود. از آن زمان به بعد الفبای روسی شکل زیر را داشته است :

الفبای زبان روسی

نویسنده : اکسانا دیدیک